Zawiasy do drzwi o zwiększonej odporności na włamanie

2021-10-06 7:13
zawiasy do drzwi
Autor: Getty Images Zawiasy do drzwi powinny być dobrane do materiału konstrukcyjnego skrzydeł i ich masy, a także do warunków eksploatacyjnych

Zawiasy do drzwi o zwiększonej odporności na włamanie w drzwiach wejściowych do budynków i mieszkań powinny stanowić barierę trudną do sforsowania przez włamywaczy. Zawiasy do drzwiowe powinny więc gwarantować odpowiednio wysokie parametry wytrzymałościowe i funkcjonalne.

Spis treści

  1. Normy związane z odpornością na włamanie drzwi i zawiasów
  2. Zawiasy do drzwi o zwiększonej odporności - wymagania
  3. Charakterystyka zawiasów do drzwi o zwiększonej odporności na włamanie
  4. Wprowadzenie zawiasów do obrotu lub udostępnienie na rynku

Normy związane z odpornością na włamanie drzwi i zawiasów

Zasady klasyfikacji odporności na włamanie budowlanych wyrobów otworowych, a także związanych z tym wymagań oraz odpowiadającym im metod badań, są objęte regulacjami zawartymi w pakiecie norm PN-EN 1627 do PN-EN 1630. Okna, drzwi, itp. wyroby cechujące się zwiększoną odpornością na włamanie, powinny być klasyfikowane według jednej z klas, zależnie od wykazanego poziomu odporności. Z podanego powyżej pakietu najistotniejszy dokument stanowi norma PN-EN 1627:2012 Drzwi, okna, ściany osłonowe, kraty i żaluzje – Odporność na włamanie – Wymagania i klasyfikacja.  Określono w niej wymagania i klasyfikacje właściwości dotyczących odporności na włamanie wyrobów wymienionych w jej tytule oraz zdefiniowano pojęcie klasy odporności. Klasy te uwzględniają metody działania włamywaczy okazjonalnych lub przypadkowych (klasy od RC 1 do RC  3) oraz bardziej doświadczonych i profesjonalnych (klasy od RC 4 do RC 6). Drzwi o zwiększonej odporności na włamanie oraz stosowane w nich okucia tego samego rodzaju, są zazwyczaj zaliczane do klas od RC 1 do RC 4. Wymieniony dokument normalizacyjny odnosi się również bezpośrednio  do niektórych okuć, precyzując dotyczące ich wymagania, przypisane do poszczególnych klas odporności. W pozostałych normach pakietu podane są metody badań określających odporność na obciążenia statyczne, dynamiczne oraz związane z próbami włamania ręcznego.

Część z norm wyrobu poszczególnych okuć  zawiera osobno wyspecyfikowane wymagania, które powinny być spełnione, w przypadku ich zastosowania w wyrobach otworowych o zwiększonej odporności na włamanie. Należy do nich  norma PN-EN 1935:2003 Okucia budowlane – Zawiasy jednoosiowe – Wymagania i metody badań, zawierająca załącznik dotyczący zawiasów przeznaczonych do stosowania w drzwiach o zwiększonej odporności na włamanie. Ponadto w normie jest przedstawiony ośmioliczbowy system kodowy, według którego klasyfikuje się zawiasy nią objęte. Jedna z pozycji kodu – siódma liczba – odnosi się do zabezpieczenia w postaci odporności na włamanie. Norma rozróżnia dwie klasy odporności zawiasów na włamanie:

  • klasa 0 – nieodpowiednie do zastosowania w drzwiach o zwiększonej odporności na włamanie,
  • klasa 1 – odpowiednie do zastosowania w drzwiach o zwiększonej odporności na włamanie, pod warunkiem uzyskania pozytywnej oceny udziału zawiasów w odporności przeciwwłamaniowej określonych drzwi o zwiększonej odporności na włamanie.

Dodać jeszcze należy, iż zarówno w Polsce, jak i w większości krajów europejskich nie ustanowiono obligatoryjnych przepisów normujących stosowanie budowlanych wyrobów otworowych o zwiększonej odporności na włamanie. Prawo budowlane oraz warunki techniczne, jakim powinny odpowiadać budynki, nie odnoszą się do problematyki ochrony mieszkańców i użytkowników budynków przed utratą mienia.

Zawiasy do drzwi o zwiększonej odporności - wymagania

Norma PN-EN 1935:2003 określa następujące dodatkowe wymagania dla zawiasów przeznaczonych do stosowania w drzwiach o zwiększonej odporności na włamanie:

  • zawiasy o takim przeznaczeniu powinny spełniać standardowe wymagania zawarte w normie oraz dodatkowe przedstawione poniżej,
  • zawiasy powinny spełniać wymagania bardzo ciężkich warunków eksploatacji, przypisane w normie kategorii 4 (zawiasy w klasach 12, 13 i 14 wytrzymałości na obciążenie statyczne),
  • gdy zawiasa została zainstalowana zgodnie z instrukcją producenta, zamocowanie to nie powinno być dostępne od zewnętrznej strony drzwi,
  • zawiasy stosowane w drzwiach zewnętrznych otwieranych na zewnątrz powinny być tak zaprojektowane, aby czop zawiasy mógł być usunięty jedynie wówczas, gdy drzwi są otwarte, albo alternatywnie, powinny zawierać czopy przeciwwyważeniowe w obrębie zawiasy, umożliwiające wytrzymanie naprężeń ścinających pod obciążeniem próbnym.

Wyjaśnić należy, że kategoria 4 dotyczy zawiasów przeznaczonych do stosowania w drzwiach narażonych na częste, gwałtowne i rozmyślnie niewłaściwe  użytkowanie. Ponadto odnosi się  do okuć wykazujących  zwiększoną odporność na potencjalnie uporczywy gwałtowny atak.

Charakterystyka zawiasów do drzwi o zwiększonej odporności na włamanie

Drzwi o zwiększonej odporności na włamanie muszą skutecznie oprzeć się próbom wyrwania, wyważenia lub wypchnięcia skrzydła. Zapewnić to powinny m.in. zawiasy o stosownej konstrukcji wraz z ich odpowiednim usytuowaniem. Ponadto tego rodzaju drzwi mają solidniejszą od standardowych konstrukcję, wpływającą na zwiększoną ich masę, co powinna także uwzględniać konstrukcja zawias. Z zasady skrzydło drzwiowe jest zawieszone na trzech zawiasach, przy których dodatkowo umieszcza się czopy przeciwwyważeniowe, kotwiące się po zamknięciu drzwi w gniazdach wykonanych w ramie ościeżnicy. Takie rozwiązanie eliminuje możliwość wyjęcia lub wyważenia skrzydła nawet po przecięciu okuć. W standardowych drzwiach przeciwwłamaniowych stosuje się stalowe trzyczęściowe zawiasy wkręcane jednoosiowe, odpowiadające wymaganiom wspomnianej już w publikacji normy. Okucia mają możliwość regulacji w trzech płaszczyznach (luz boczny, wysokość i docisk), co pozwala na zachowanie minimalnej szczeliny pomiędzy skrzydłem a ościeżnicą. Górna część zawiasu jest zazwyczaj wyposażona w teflonową wkładkę chroniącą przed wycieraniem się materiału, a łożyskowane śruby zapewniają precyzyjną regulację. Ponadto oferowane są zawiasy rolkowe osadzane w np. w drzwiach drewnianych we wyfrezowanych w skrzydle i ościeżnicy gniazdach. Trzpień łączący oba skrzydełka zawiasy jest wyposażony w specjalną blokadę przeciwwyważeniową. W drzwiach wykonanych z blachy stalowej stosuje się zawiasy trzyskrzydełkowe, w których dwa skrzydełka (zewnętrzne) mają ramiona walcowe, a jedno (środkowe) ramię płaskie, o specjalnym ukształtowaniu. Skrzydełko z płaskim ramieniem jest mocowane w znajdującej się w ościeżnicy kieszeni zawiasowej, wyposażonej w płytkę dociskową wraz ze stosowną śrubą dokręcającą.

Coraz częściej w drzwiach o zwiększonej odporności na włamanie znajdują zastosowanie kryte zawiasy, instalowane w luzie wrębowym pomiędzy ramami skrzydła i ościeżnicy. Z tego powodu po zamknięciu drzwi zawiasy stają się całkowicie niewidoczne i niedostępne do włamywacza, co eliminuje możliwość ich nieuprawnionego wymontowania od zewnątrz lub podważenia skrzydła. Kryte zawiasy zawierają łożyska ślizgowe nie wymagające konwencjonalnej obsługi smarowniczej, a także mają możliwość płynnej, bezstopniowej regulacji w trzech płaszczyznach, minimalizującej szczelinę pomiędzy skrzydłem a ościeżnicą. Zapewniają stabilność i niezawodność działania oraz trwałość wynoszącą nie mniej niż 200 000 cykli. Mogą być instalowane w drzwiach drewnianych, stalowych i aluminiowych ze skrzydłem o ciężarze nawet do 200 kg, co zdarza się często przy drzwiach o zwiększonej odporności na włamanie. Zaznaczyć należy, iż zawiasy kryte w przeważającej mierze nie odpowiadają definicji wyrobu objętego postanowieniami normy PN-EN 1935:2003, gdyż ich oś obrotu zazwyczaj znajduje się w odległości większej niż 30 mm od krawędzi elementu ruchomego.

Wprowadzenie zawiasów do obrotu lub udostępnienie na rynku

Zasady wprowadzania do obrotu lub udostępniania na rynku krajowym wyrobów budowlanych, do których są zaliczane zawiasy, określa Ustawa o wyrobach budowlanych z dnia 16 kwietnia 2004 r. (Dz. U. z 2020 r., poz.215 z późniejszymi zmianami). Wynika z niej, iż wyrób budowlany może być wprowadzony do obrotu lub udostępniony, jeżeli nadaje się do stosowania przy wykonywaniu robót budowlanych, w zakresie odpowiadającym jego właściwościom użytkowym i zamierzonemu zastosowaniu. Wyrób objęty normą zharmonizowaną lub europejską oceną techniczną powinien być oznakowany znakiem CE, po spełnieniu związanych z tym wymagań. Warunkowane to jest sporządzeniem przez producenta deklaracji właściwości użytkowych, przez co przyjmuje  na siebie odpowiedzialność za zgodność wyrobu budowlanego z zadeklarowanymi właściwościami użytkowymi. W dokumencie tym producent deklaruje właściwości użytkowe zasadniczych charakterystyk wyrobu, wyrażając je jako poziom lub klasę, na postawie oceny i weryfikacji stałości tych właściwości, przeprowadzonej przez notyfikowaną jednostkę.

Zawiasy jednoosiowe są objęte normą zharmonizowaną PN-EN 1935:2003, w związku z czym mogą być zastosowanie w drzwiach, jeżeli są oznakowane CE i producent wystawił dotyczącą ich deklarację właściwości użytkowych. W przypadku przewidywanego zastosowania w drzwiach o zwiększonej odporności na włamanie, w odnoszącym się do zawiasów klasyfikacyjnym systemie kodowym w pozycji siódmej powinna być zapisana cyfra 1, oznaczająca klasę 1 odpowiednią do tego rodzaju drzwi.

Producenci okuć przeznaczonych do drzwi o zwiększonej odporności na włamanie, w tym także zawiasów,  występują często do jednostek badawczych np. Instytutu Mechaniki Precyzyjnej w Warszawie, o wydanie dodatkowego certyfikatu zgodności potwierdzającego, że wyrób spełnia wymagania w tym zakresie, wynikające z dotyczącej ich normy.

Dodać należy, iż niektóre rozwiązania konstrukcyjne zawiasów drzwiowych, jak np. krytych, nie odpowiadają kryterium zawartym w normie PN-EN 1935:2003, w związku z czym nie mogą być wprowadzane do obrotu i stosowania w oparciu o ten dokument. Zgodnie z obowiązującymi w tym zakresie przepisami, taki wyrób powinien mieć europejską ocenę techniczną (ETA), udzielaną m.in. przez Instytut Techniki Budowlanej w Warszawie. Pozwala on także, po spełnieniu stosownej procedury, na oznakowanie CE wyrobu budowlanego, np. krytych zawiasów. Podstawą do wydania ETA jest Europejski Dokument Oceny (EAD), którym w odniesieniu do tych okuć jest dokument oznaczony jako EAD 020001-01-0405 „zespoły wieloosiowe zawiasów chowanych”. Ponadto w tzw. systemie krajowym można uzyskać w ww. Instytucie krajową ocenę techniczną (KOT) umożliwiającą, także po spełnieniu określonych warunków, oznaczenie krytych zawiasów znakiem budowlanym B i wprowadzanie do obrotu oraz stosowania. 

Czy artykuł był przydatny?
Przykro nam, że artykuł nie spełnił twoich oczekiwań.
Podziel się opinią
Grupa ZPR Media sprzeciwia się głoszeniu opinii noszących znamiona mowy nienawiści przepełnionych pogardą czy agresją. Jeśli widzisz komentarz, który jest hejtem, powiadom nas o tym, klikając zgłoś. Więcej w REGULAMINIE